Stroomprijs per uur: waarom de middag bijna gratis is en de avond piekt
Wie een dynamisch contract heeft, ziet elke dag hetzelfde liedje: goedkoop in de nacht, een prijsbultje bij het ontbijt, spotgoedkoop rond lunchtijd en een stevige piek als heel Nederland de oven aanzet. Dat ritme is geen toeval maar vraag en aanbod in hun zuiverste vorm, en wie het eenmaal kent, bespaart zonder er nog over na te denken. Wij trokken onze eigen EPEX-prijsdata sinds 2015 erbij en leggen het dagritme uur voor uur uit. Inclusief de verrassing: in de winter draait het hele patroon om.
Bekijk alle cijfers per uur (tabel)
| Uur | Zomer (ct/kWh) | Winter (ct/kWh) |
|---|
De nacht: Nederland slaapt, de prijs ook
Tussen middernacht en zes uur is de vraag op z'n laagst. De wasmachines zijn klaar, de kantoren donker en alleen de industrie, datacenters en koelkasten draaien door. Wat overblijft is een markt waarin windparken en centrales die niet zomaar uit kunnen het aanbod leveren, en dat drukt de prijs: in de zomer gemiddeld 9 tot 10 cent per kWh, in de winter is 4:00 uur met 8,0 cent zelfs het goedkoopste uur van het etmaal. Vlak is de nacht ook: tussen 1:00 en 5:00 beweegt de prijs nauwelijks. Saai, maar voorspelbaar saai, en daar houden wij van.
De ochtend: het eerste bultje
Rond 6:00 gaat de wekker en dat zie je direct in de prijs. Douches, koffiezetters, treinen, kantoren en fabrieken starten vrijwel tegelijk op, terwijl de zon nog te laag staat om mee te doen. Het gat tussen vraag en goedkoop aanbod wordt gevuld door gascentrales, en op de EPEX-veiling bepaalt de duurste benodigde centrale de prijs voor iedereen. In de zomer blijft het bij een bescheiden bultje van 10,7 cent rond 7:00, waarna de klimmende zon het snel overneemt. In de winter is de ochtendpiek serieuzer: 11,7 cent rond 8:00, want dan is er geen zon die te hulp schiet.
De middag: het zonnedal, soms door nul heen
Vanaf een uur of tien kantelt de markt. Miljoenen zonnepanelen leveren tegelijk, het aanbod overtreft de vraag en de prijs zakt naar het dagelijkse dal: gemiddeld 2,4 cent om 14:00 in de zomer. Op zonnige dagen met weinig vraag gaat de prijs regelmatig door nul heen: afgelopen zomer telden we 91 negatieve uren, met 13:00 als favoriet moment. Dan krijg je dus geld toe om stroom te gebruiken. Energieprofessionals noemen deze vorm de duck curve, omdat het dagprofiel met wat fantasie op een eend lijkt: een buik in de middag, een opgerichte nek in de avond. Waarom de prijs ondanks volop zon niet áltijd naar nul gaat? Daar is de wind de sleutel.
De avond: de piek waar iedereen aan meebetaalt
En dan komt iedereen thuis. De oven gaat aan, de airco of warmtepomp draait, de tv speelt en de auto hangt aan de laadpaal, precies op het moment dat de zon afscheid neemt. Die combinatie maakt 20:00 het duurste uur van de zomerdag: gemiddeld 16,8 cent, zeven keer zo duur als het middagdal van diezelfde dag. Gascentrales moeten het gat vullen en zetten de prijs. Waarom juist 20:00 en 21:00 uur, en waarom heel West-Europa daaraan meedoet, lees je hier. Na de piek zakt de prijs richting middernacht weer af naar het nachtniveau, en begint het liedje opnieuw.
In de winter draait alles om
Hetzelfde land, dezelfde mensen, een totaal ander prijsprofiel. De winterzon staat te laag en de dagen zijn te kort om een echt middagdal te maken: om 13:00 kost een kWh in de winter gemiddeld 9,3 cent, bijna vier keer zoveel als in de zomer. Het goedkoopste moment verschuift naar de nacht (8,0 cent om 4:00) en de avondpiek valt vroeger, om 17:00 als het al donker is, met daarnaast die stevige ochtendschouder van 11,7 cent. Negatieve prijzen? Afgelopen winter welgeteld nul uren, tegen 91 in de zomer. De praktische vertaling is simpel: in de zomer plan je verbruik rond de middag, in de winter rond de nacht. Wind blijft de joker: een stevige winterstorm kan het nachtdal alsnog richting nul duwen.
Het ritme wordt elk jaar extremer
Nog even over waarom dit verhaal steeds relevanter wordt. In 2015 en 2016 was het verschil tussen het duurste en goedkoopste uur van een gemiddelde dag 2,7 cent; stroom kostte gewoon de hele dag ongeveer hetzelfde. Inmiddels is dat verschil 13,5 cent, een vervijfvoudiging. Elk nieuw zonnepaneel maakt het middagdal dieper en de avondpiek relatief hoger, en daarmee groeit de beloning voor iedereen die zijn verbruik kan verschuiven. Thuisbatterijen en slimme laadpalen gaan dat gat op termijn dempen, maar voorlopig geldt: het ritme kennen is geld verdienen.
Wat doe je ermee?
- Verschuif wat te verschuiven valt. Vaatwasser, wasmachine en droger op een timer richting het middagdal (zomer) of de late nacht (winter) scheelt op jaarbasis tientallen euro's zonder comfortverlies.
- Laad de auto op het dal. In de zomer is dat de middag, in de winter de nacht. Wie het laden automatiseert via Home Assistant, evcc of Stekker hoeft er nooit meer over na te denken.
- Mijd de avondpiek waar het kan. Koken moet nu eenmaal rond etenstijd, maar de boiler, het laden en de was hoeven niet om 20:00. Elk kWh dat je uit de piek haalt, is het duurste kWh van de dag.
- Onthoud dat elke dag anders is. Het gemiddelde ritme is de basis, maar wind en bewolking gooien het schema zo om. Onze voorspelling per dag laat zeven dagen vooruit zien waar het dal en de piek precies vallen.
De korte versie
De stroomprijs volgt elke dag hetzelfde ritme: goedkoop en vlak in de nacht, een bultje in de ochtendspits, een diep dal rond 14:00 als de zon op volle kracht levert, en een piek rond 20:00 als heel Nederland thuiskomt en de zon vertrekt. In de zomer zit er gemiddeld een factor zeven tussen dal (2,4 cent) en piek (16,8 cent); in de winter draait het patroon om en is de nacht het goedkoopst. En dat ritme wordt elk jaar uitgesprokener. Wanneer het dal déze week precies valt? De voorspelling kijkt 7 dagen vooruit.